Lippia słodka
Wygląd
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
lippia słodka | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lippia dulcis Trevir. Nova Acta Phys.-Med. Acad. Caes. Leop.-Carol. Nat. Cur. 13: 187 (1826) | |||
Synonimy | |||
|
Lippia słodka, cukrownica[3] (Lippia dulcis Trevir.) – gatunek rośliny z rodzaju lippia z rodziny werbenowatych. Występuje w Meksyku, na Karaibach (Kuba, Hispaniola i Puerto Rico), w Ameryce Środkowej, Kolumbii i Wenezueli[4]. Roślina wykorzystywana spożywczo jako naturalny słodzik, a w medycynie tradycyjnej do leczenia kaszlu i zapalenia oskrzeli.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Wieloletnia roślina zielna, wzniesiona lub płożąca, o wysokości do 60 cm[5].
- Pędy
- Łodygi u nasady mniej więcej zdrewniałe, silnie pachnące, często ukorzeniające się w niższych węzłach, pokryte sztywnymi włoskami lub nagie[5].
- Liście
- Ogonki liściowe o długości 0,5–1,5 cm. Blaszki liści romboidalne do jajowatych, o długości 1–6 cm, o ostrych do zaostrzonych wierzchołkach i szeroko klinowatej nasadzie. Brzegi blaszki karbowano-piłkowate. Górna powierzchnia liści szczeciniasta, dolna pokryta gęstymi, sztywnymi, gruczołowatymi włoskami[5].
- Kwiaty
- Zebrane kłosy wyrastające w kątach liści na szypułach o długości 1–5 cm. Kielich bardzo drobny i kosmaty. Korona kwiatu rurkowata, o długości 1–1,5 mm, biała. Dwie pary pręcików o różnej długości osadzone są mniej więcej w połowie długości rurki. Pylniki jajowate. Zalążnia górna, dwukomorowa, z pojedynczym zalążkiem w każdej komorze. Znamię słupka wyraźnie dwuklapowane[5].
- Owoce
- Małe, suche pestkowce o twardej i suchej owocni, zawarte w wyschniętym kielichu kwiatowym, z dwiema pestkami i nasionami pozbawionymi bielma[5].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]- Siedlisko
- Roślina występuje na wysokości do 1800 m n.p.m., w wilgotnych zaroślach, na zalesionych brzegach rzek i jezior oraz polanach[6].
- Cechy fitochemiczne
- W liściach tej rośliny obecna jest hernandulcyna, która odpowiada za jej intensywnie słodki smak, a także inne seskwiterpeny, jak anymol, kariofilen i kadinen. W lippi słodkiej obecne są również glikozydy (acetozyd i martynozyd) oraz monoterpeny (m.in. α-pinen, kamfen, kamfora, limonen, mircen i borneol)[5]. Z uwagi na zawartość kamfory i kamfenu roślina uważana jest za trującą[5]. Roślina zawiera też związek fenolowy werbazkozyd wykazujący działanie antyoksydacyjne, antynowotworowe, przeciwzapalne i przeciwbólowe silniejsze od leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty[3]. Olejek eteryczny obecny w roślinie wykazuje działanie antyhistaminergiczne i antycholinergiczne, skuteczne w leczeniu obturacji oskrzeli[7].
Zastosowania
[edytuj | edytuj kod]- Rośliny lecznicze
- Roślina używana była do celów leczniczych w czasach Azteków do leczenia kaszlu, niedrożności dróg moczowych i bólu brzucha[7][5]. W XIX wieku weszła do użycia w medycynie konwencjonalnej w Meksyku i Stanach Zjednoczonych jako środek do leczenia zapalenia oskrzeli i ostrych zakażeń dróg oddechowych[7]. Posiada działanie mukoprotekcyjne i wykrztuśne. Najsilniejsze działanie wykazuje wyciąg alkoholowy ze świeżych roślin. Napar stosowany jest również w astmie i przeziębieniu. W Meksyku używana jest też jako środek poronny[5]. Kwiaty rośliny są żute i przykładane na bolące zęby[8].
- Rośliny przyprawowe
- Z uwagi na zawartość kamfory roślina ma ograniczone zastosowanie jako zamiennik cukru i jest używana w ograniczonym zakresie w Ameryce Środkowej i Południowej, w mieszankach herbacianych. Ekstrakty pozbawione kamfory znajdują zastosowane jako dodatek słodzący w produktach leczniczych. Ponadto młode listki rośliny znajdują zastosowanie jako dodatek do sałatek owocowych[5].
- Odpowiedzialny za słodki smak seskwiterpen hernandulcyna został nazwany na cześć Francisco Hernándeza, hiszpańskiego lekarza, który jako pierwszy opisał roślinę w XVI w.[9]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-08-29] (ang.).
- ↑ a b Mikołaj Radomski: Grunt to zdrowie. Słupsk: Muzeum Pomorza Środkowego, 2019, s. 136. ISBN 978-83-66410-02-2.
- ↑ Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-08-29]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j P. N. Ravindran: The encyclopedia of herbs and spices.. Boston, Massachusetts: CABI, 2017, s. 629-631. ISBN 978-1-78064-315-1.
- ↑ Fernando A. Souto-Bachiller, Maritza De Jesus-Echevarría, Oswaldo E. Cárdenas-González, Marco F. Acuña-Rodriguez i inni. Terpenoid composition of Lippia dulcis. „Phytochemistry”. 44 (6), s. 1077–1086, 1997-03. DOI: 10.1016/s0031-9422(96)00691-7.
- ↑ a b c T. Görnemann, R. Nayal, H.H. Pertz, M.F. Melzig. Antispasmodic activity of essential oil from Lippia dulcis Trev.. „Journal of Ethnopharmacology”. 117 (1), s. 166–169, 2008-04. DOI: 10.1016/j.jep.2008.01.009.
- ↑ Michael J. Balick, Rosita Arvigo: Messages from the Gods: A Guide to the Useful Plants of Belize. Oxford University Press, 2015, s. 203. ISBN 978-0-19-996574-8.
- ↑ Vandaveer C.: What is the Aztec sweet herb?. [dostęp 2021-08-29].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):